اسب یکی از حیواناتی است که همواره به نیکی از آن یاد میشود. از ادبیات گرفته تا اسطورهشناسی همیشه اسب جایگاه مثبتی در ذهن مردم دارد. اما داستان اسب تروا جز معدود دفعاتی است که از این حیوان نجیب برای یک هدف شوم استفاده شد. اسب تروا در فرهنگ امروزی به عنوان استعارهای از نفوذ دوستانه دشمن در نظر گرفته میشود. زمانی که یونانیان در میدان نبرد حریف مبارزان تروا نشدند با حیله توانستند دشمن سرسخت خود را شکست دهند. با هم با داستان اسب تروا و مثالهای امروزی آن را خواهیم خواند.
همین ابتدا و قبل از خواندن این مطلب لازم است که نکتهای را برایتان بیان کنم. شروع نگارش این مطلب شب 8 اسفند 1404 بود. کمتر از 12 ساعت از هجوم آمریکا و اسرائیل به کشور عزیزمان ایران. با توجه به وقایع همان زمان مطلب نیمه تمام و در حالت انتظار برای انتشار باقی ماند. ابتدا قصد ادامه نگارش مطلب و انتشار آن را نداشتم. اما بنا به دلایلی از تصمیمم منصرف شدم و با توجه به گذشت زمان بخشی از مطالب را ویرایش کرده و دوباره منتشر میکنم.
نبرد یونانیان و مردمان تروا
برای اطلاع درباره ریشههای نبرد یونان و تروا باید به تاریخ و اساطیر یونان باستان علاقه داشته باشید. هومر شاعر بزرگ یونانی در کتاب ایلیاد به شرح ماجرا پرداخته است. من به داستان این نبرد بسیار علاقهمند هستم و به شما نیز توصیه میکنم برای آشنایی بیشتر با زمینههای این حماسه عاشقانه فیلم TROY (2004) را تماشا کنید. در اینجا توجه ما بیشتر به بخش پایانی این نبرد جذاب معطوف خواهد بود.
پس از 10 سال مبارزه بین یونانیان و مردمان تروا هیچکدام از دو طرف نبرد نتوانستند بر سپاه رقیب برتری داشته باشند. یونانیان در حالی شهر تروا را محاصره کرده بودند که راه نفوذی به درون آن نداشتند. مردمان تروا در شهر خود که دور آن توسط قلعهای با دیوارهای مستحکم قرار گرفته بود، به زندگی خود میپرداختند. این وضعیت اما باعث رنجش سپاه یونان شده بود و سربازان یونان از این محاصره خسته شده بودند. در نهایت یونانیان تصمیم گرفتند با حیلهای دوستانه راهی به شهر تروا پیدا کنند. آنها به ظاهر پایان جنگ را اعلام و سپاهیانشان عقب نشینی کردند. ضمنا یک اسب چوبی غول پیکر ساخته و به رسم پیشکش به مردم تروا هدیه کردند.
مردمان تروا که جنگ را پایان یافته میدانستند به یونانیان اعتماد کرده و اسب غول پیکر را به داخل شهر خود بردند. اما این اسب چوبی که به ظاهر هدیهای گرانبها تلقی میشد در واقع یک نیرنگ جنگی بود. درون این اسب غولپیکر میان تهی گروهی از برترین سربازان یونانی پنهان شده بودند. سربازان یونانی نیمه شب از اسب چوبی خارج شده و دروازههای شهر را به روی سپاه بزرگ یونان گشودند. مردم تروا که با خیال آسوده در حال استراحت بوند از حمله سربازان یونانی بسیار غافلگیر شدند. مردمان تروا به سبب اعتماد به یونانیان و پذیرفتن هدیه آنها به سختی تنبیه شدند و شهر زیبای آنها سقوط کرد. داستان مردم تروا در سالهای بعد نیز بارها مرور شد و حتی امروزه نیز مفاهیم و مصادیق زیادی درباره آن وجود دارد.
اسب تروا در جهان امروز
در روزگار جدید اسب تروا برای موقعیتهایی به کار میرود که دشمن با ظاهر دوستانه به داخل محیط امن شما نفوذ پیدا میکند. از ویروسهای کامپیوتری گرفته تا کسبوکار و رقابتهای سیاسی همه به گونهای با این مفهوم در ارتباط هستند.در ادامه مثالهایی از اسبهای تروا را بررسی خواهیم کرد.
تروجان یک بدافزار کامپیوتری
در روزگار جدید اسب تروا برای موقعیتهایی به کار میرود که دشمن با ظاهری دوستانه به داخل محیط امن شما نفوذ پیدا میکند. نخستین بار از مفهوم اسب تروا برای گونهای بدافزارهای کامپیوتری استفاده شد که به کامپیوتر شما رخنه میکند. این بدافزارها که به نام تروجان شناخته میشوند در ظاهر برنامهای سودمند به نظر میرسیدند اما پس از نصب باعث اختلال در امور کامپیوتر شخص میشدند.
این برنامهها به سیستم عامل فرد دسترسی پیدا میکردند و با نصب یک فایل مخرب یک دسترسی مخفی برای خود ایجاد میکردند. به کمک این دسترسی میتوانستند باعث از کار انداختن سیستم کاربر شده یا اطلاعات او (نام کاربری و پسورد) را سرقت کنند یا حتی به صفحه نمایش و وب کم او دسترسی داشته باشند. این موارد تنها بخشی از خطرات تروجانها است.
اسب تروا در کسب و کار
حال به استراتژی اسب تروا در کسب و کار بپردازیم. فرض دو شرکت A و B در زمینهای تقریبا مشترک به فعالیت میپردازند. شرکت A به علت سابقه، اعتبار برند و شیوه بهتر بازاریابی از نفوذ بیشتری بین مشتریان برخوردار است. پس همواره اغلب مشتریان از محصولات و خدمات شرکت A استفاده میکنند. شرکت B علیرغم ارائه محصولات و خدمات کارآمد همچنان در فروش مشکل دارد. در این زمان شرکت B یک همکاری تجاری به شرکت A پیشنهاد میدهد. این پیشنهاد به گونهای تنظیم میشود که منافع زیادی نصیب شرکت A شود. شرکت A برای کسب منغعت بیشتر پیشنهاد دوستانه و پرمنفعت شرکت B را قبول میکند.
پس از مدتی شرکت B با کسب اعتبار و درک استراتژیهای شرکت A به همکاریاش با این شرکت پایان میدهد. حال به عنوان رقیبی جدی و جدید به طور مستقل وارد عرصه رقابت با شرکت A میشود، در حالیکه بخشی از بازار مشتریان شرکت A را تصاحب کرده است. در واقع پیشنهاد همکاری شرکت B اسب تروایی بود که به محیط امن شرکت A نفوذ پیدا کرد.
شبکههای اجتماعی
تا به حال به این موضوع فکر کردهاید که چرا شبکههای اجتماعی به صورت رایگان در اختیار ما قرار میگیرند؟ در حالیکه همه ما میدانیم که پشت هر اپلیکیشنی یک گروهی مهندسی نرمافزار قرار دارد. به راستی هزینههای راهاندازی و پشتیبانی از این برنامهها چگونه تامین میشود؟ به طور مثال چرا باید واتساپ به طور رایگان فضایی برای چتهای من در اختیارم قرار دهد و به صورت رمزنگاری شده و در آن واحد پیامهای من را به مقصد مورد نظرم ارسال کند؟
از پاول دورف گرفته تا ایلان ماسک همگی طی سالیان اخیر بارها به این موضوع اذعان داشتند که واتساپ بدون اجازه کاربران به اطلاعات آنها دسترسی پیدا میکندو حتی آن را در اختیار نهادهای حاکمیتی آمریکا قرار میدهد. پاول دورف در یکی از مهمترین اظهاراتش امنیت و حفط حریم خصوصی در واتساپ را زیر سوال برد و آن را ابزاری نظارتی نامید. دوروف از کاربران خواست برای حفظ حریم خصوصی خود این نرمافزار را از گوشیهای موبایل خود حف نمایند! او اسکرین شات چت قدیمی خود با مارک زاکربرگ (مدیرعامل مجموعه متا که واتساپ نیز بخشی از آن است) را منتشر کرد.
پاول دوروف در توییتش چنین مینویسد: “تنها چیزی که از زمان این مکالمه تغییر کرده، مقیاس آن است. امروز، مالک واتساپ در خلوت خود نه به ۴ هزار نفر، بلکه به ۴ میلیارد «احمق» که به ادعاهای او (مانند رمزگذاری واتساپ) اعتماد دارند، میخندد.” زاکربرگ در این مکالمه به دورف میگوید اگر به اطلاعاتی در مورد شخصی در هاروارد نیاز داشتی، فقط کافیست از من بپرسی. من بیش از ۴۰۰۰ ایمیل، عکس و آدرس دارم. زمانی که دورف از او میپرسد که چگونه این اطلاعات را به دست آورده زاکربرگ پاسخ میدهد: “مردم خودشان آنها را ارسال کردند. نمیدانم چرا. آنها به من اعتماد دارند. احمقهای لعنتی”
دورف اشاره میکند که وجود درهای پشتی (اصطلاحی مختص اسب تروا) در کدهای واتساپ باعث شده تا نهادهای دولتی و هکرها بتوانند به محتوای چتها دسترسی داشته باشند.
ایلان ماسک نیز با ارائه مدارکی نشان داد که حتی زمانی که کاربر از واتساپ استفاده نمیکند، این برنامه به میکروفن گوشی شما دسترسی دارد! همچنین در اظهارنظر دیگری مدعی شد که واتساپ هر شب اطلاعات کاربران را سرقت میکند!
همچنین مجله معتبر رولینگ استون در گزارشی نشان داد که ماموران FBI میتوانند به صورت بلادرنگ به دادههای مهم کاربران اطلاعات تماس، فهرست مخاطبان، موقعیت و … دسترسی داشته باشند. همچنین سازمانهای دولتی آمریکا با استناد به قوانین میتوانند اشخاص موردنظر خود را بدون ارائه دلیل، ردیابی کنند.
در این بخش به واتساپ به عنوان یک شبکه اجتماعی شناخته شده پرداختیم. مطمئنا هر شبکه اجتماعی چه بینالمللی و چه ایرانی میتواند یک اسب تروا در تلفن همراه ما باشد! مطمئنا واتساپ فقط با هدف رصد اطلاعات و مکالمات مردم ایران ساخته نشده است، اما با توجه به روابط دو کشور در سالیان اخیر انتظار میرود حداقل مسئولین کشور و افراد نزدیک به آنها برای استفاده از چنین شبکه اجتماعی بیشتر احتیاط کنند.
کالای چینی
چینیها به عنوان یک کشور تولید کننده کالا، همواره برای محصولات خود به دنبال بازار هدف هستند. اما با توجه به رقابت فشرده بین برندهای بومی هر کشور یافتن بازار مناسب در کشوری دیگر کار آسانی نیست. پس آنها باید استراتژیهای پیچیدهتری را به کار بگیرند. البته این استراتژی باید به تدریج و به صورت چراغ خاموش اجرا شود تا مسئولین آن کشور با وضع قوانین یا با شیوههای دیگر مانع اجرای آن نشوند.
یکی از مهمترین دریچههای نفوذ آنها کاهش چشمگیر قیمت نهایی محصولات است. برای هر دولتی واردات محصولی با قیمتی کمتر از بازارهای جهانی و تولید داخلی جذاب به نظر میرسد. آنها با استفاده از تله قیمتی برای جای گرفتن در بازار در ابتدای فعالیت خود ممکن است که از سود خود نیز بگذرند. پس کالایی با قیمت بسیار مناسب (اسب تروا) به بازار کشور هدف وارد میکنند. در چنین وضعیتی مردم با توجه به اختلاف قیمت قابل ملاحظه به خرید کالای چینی روی میآورند و تولیدکنندگان داخلی با مشکل روبهرو میشوند. با گذشت تولیدکنندگان داخلی به تدریج با مشکلات مالی روبهرو شده و از بازار رقابت حذف میشوند در حالی که مصرف کنندگان به کالای چینی وابسته میمانند. در چنین شرایط تولیدکنندگان چینی میتوانند کالای خود را با قیمت موردنظر خود به فروش برسانند. این اسب تروای چینی در ایران نیز باعث سقوط بسیاری از کارخانهها و کسب و کارها شده است!
محصولات چرم طبیعی ایران سالها بخش مهمی از صنعت و تولید کشور را به خود اختصاص داده بود. اما حدود یک دهه قبل محصولات چرم مصنوعی چینی با قیمتی بسیار ارزان در بازار ایران به فروش میرسید. محصولات چرم طبیعی تبریز و سایر نقاط ایران به هیچ وجه نمیتوانستند از منظر قیمتی با این محصولات رقابت کنند. همین موضوع باعث تعطیلی گسترده کارگاههای تولید کیف و کفش در ایران شد و افراد زیادی شغل خود را از دست دادند.
فیلترشکن
در سالیان اخیر یکی از چالشهای مهم حوزه اینترنت مسئله فیلترینگ بوده است. در حالی که بسیاری از افراد جامعه در شبکههای اجتماعی مانند اینستاگرام، تلگرام و واتساپ حساب کاربری فعال دارند، اما همچنان این شبکههای اجتماعی فیلتر هستند. از طرفی هم میدانیم که فضای مدیریتی این شبکههای اجتماعی همواره به گونهای بوده که با منافع و سیاستهای حاکمیت ایران در تضاد بوده است. پس میتوان به مراجع تصمیمگیرنده در ایران حق داد که بخواهند با فیلترینگ این فضاها جلوی تبلیغات منفی علیه خود را بگیرند.
در این سالها بارها سیاستهای اینستاگرام در قبال ایران باعث تعجب من شده است. به طور مثال پس از شهادت سردار سلیمانی، تصاویر و هشتگهای مرتبط با ایشان به ترند اول شبکههای اجتماعی تبدیل شد. پس از گذشت چند روز اینستاگرام ابتدا پستها با هشتگهای مرتبط با سردار سلیمانی و تصویر ایشان را به طور گسترده از این پلتفرم حذف کرد. در قدم بعدی کاربرانی که دوباره همان محتوا را به اشتراک میگذاشتند توسط اینستاگرام مسدود شدند! فیسبوک نیز درباره سردار سلیمانی سیاستی مشابه پیش گرفت. مدیران این شبکه در پاسخ به این موضعگیری اعلام کردند: «ما مطابق مقررات وضع شده در ارتباط با تحریمهای امریکا اقدام میکنیم و در قبال تحریمهای دولت امریکا علیه ایران متعهد هستیم.»
یکی دیگر از اتفاقات جالب در رابطه با اینستاگرام ماجرای فیلترینگ و رفع فیلتر آن در ترکیه است. مرداد 1403 پیامهای تسلیت شهروندان ترکیه برای شهادت «اسماعیل هنیه» به طور گسترده از این شبکه اجتماعی حذف گردید. سپس با تصمیم نهاد فناوری اطلاعات و ارتباطات ترکیه دسترسی به اینستاگرام در این کشور مسدود شد. در همین راستا رجب طیب اردوغان رئیسجمهور ترکیه، اینستاگرام و دیگر شبکههای اجتماعی را به دلیل ممانعت از انتقاد از رژیم صهیونیستی، به «فاشیسم دیجیتالی» متهم کرد. اردوغان گفته بود: «آنها حتی یک جمله ساده در انتقاد از رژیم صهیونیستی را توهین میدانند. ما با فاشیسم دیجیتالی روبهرو هستیم.» حدود یک هفته بعد دولت ترکیه اعلام کرد که دسترسی به شبکه اجتماعی اینستاگرام را پس از موافقت این شرکت جهت همکاری با مقامات برای رفع نگرانیهای دولت، رفع فیلتر کرده است. عبدالقادر اورال اوغلو وزیر حملونقل و زیرساخت ترکیه، با انتشار پیامی نوشت: «در پی مذاکرات ما با مقامات اینستاگرام و پس از وعده آنها مبنی بر همکاری در رفع نیازهای ما در مورد مشکلات مربوط به سانسور اعمال شده بر برخی از کاربران، محدودیت دسترسی را رفع کردیم. دستاوردهای قابل توجهی در افزایش امنیت در محیط دیجیتال در ترکیه، انطباق قانونی، حفاظت از حقوق کاربران و توسعه مکانیزم بازرسی منصفانه به دست آمده است.متا، شرکت مادر اینستاگرام موافقت کرده است که از قوانین ترکیه پیروی کند و از حذف کارآمد پستها و محتوا در صورتی که حاوی عناصری از جنایات خاص یا تبلیغات تروریسم باشد، اطمینان حاصل کند.»
همانطور که میبینید ترکیه به سادگی با سیاست فیلترینگ توانست اینستاگرام را پای میز مذاکره بیاورد. در ضمن موضوعی که باعث فیلترینگ اینستاگرام در ترکیه شده نسبت به حواشی که این شبکه اجتماعی در ایران ایجاد کرده است، بسیار ناچیز به نظر میرسد. اما در ایران فیلترینگ شاید تا حدودی مانع رشد و ترویج آن شبکه اجتماعی شود اما با فیلترشکنها به سادگی محدودیتها دور زده میشود. پس اینستاگرام نیز ترجیح میدهد خود را ملزم به پیرش قوانین جاری کشور ایران ننماید. در بررسیهای پلیس فتا مشخص شده که بیش از 40 درصد از جرایم سایبری کشور در بستر دو شبکه اجتماعی اینستاگرام و تلگرام رخ میدهد. اما مدیران این دو شبکه اجتماعی در شناسایی مجرمین هیچ نوع همکاری با ایران ندارند.
شاید تا اینجا مجاب شده باشید که سیاست فیلترینگ برخی شبکههای اجتماعی در ایران شاید کارایی کامل نداشته باشد اما از سوی مسئولان امری بدیهی است. از طرف دیگر ذکر این نکته نیز ضروری است که بسیاری از کسبوکارهای آنلاین در بستر همین شبکههای اجتماعی رونق گرفتهاند. برخی افراد از فروش محصولات خود در همین محیط به ویژه اینستاگرام مخارج خانواده خود را تامین میکنند. پس نمیتوان به سادگی این شبکه اجتماعی و جایگاه آن در جامعه را نادیده گرفت.
اما بحث فعلی ما درباره فیلترینگ یا رفع فیلترینگ اینستاگرام نیست. بحث ما درباره فیلترشکنهاست. تا به حال به این موضوع فکر کردهاید چرا بسیاری از فیلترشکنها به صورت رایگان به شما سرویسدهی میکنند؟ به عقیده بسیاری از کارشناسان فیلترشکنها در واقع بدافزاری هستند که کاربران ایرانی با رضایت بر روی تلفنهای همراه خود نصب میکنند. فیلترشکنها یک اسب تروای واقعی محسوب میشوند. در نگاه اول کاربر در حال دریافت اطلاعات از آنهاست اما بررسیها نشان میدهد که در بسیاری مواقع اطلاعات مهم و حساس کاربر از همین طریق به سرقت میرود و امنیت سایبری کاربر توسط این بدافزارها به راحتی تهدید میشود. چگونگی مقابل با فیلترشکنها موضوع بحث ما نیست اما ارزیابی وضعیت فعلی نشان میدهد که میلیونها ایرانی از جمله خود من این بدافزارها را بر روی گوشی همراه خود نصب کردهاند.
گسترش مفهوم
اولین بار در قرن هفدهم در کشورهای غربی اصطلاح فیل سفید برای کالای گرانبهایی که انتظارات را برآورده نمیکند، مورد استفاده قرار گرفت. در قرن نوزدهم این اصطلاح رواج بیشتری یافت. فیناس تیلور بارنوم مردی که با اجرای نمایش از انسانها و موجودات خارقالعاده به شهرت رسیده بود، با زحمت فراوان اقدام به خرید فیل سفیدی از پادشاهی سیام نمود. اما بعدها متوجه شد که این فیل سفید در واقعی یک فیل خاکستری با لکههای صورتی است. ظاهرا نگهداری از همین فیل نیز برای بارتوم چندان آسان نبوده است. اظهارات او درباره فیل سفید باعث شهرت این نظریه شد.
به تدریج مفهوم فیل سفید به عنوان کالایی گرانبها اما بدون کاربرد در ذهن مردم نقش بست. حتی در اوایل قرن بیستم، کلیسا نیز با استفاده از مفهوم فیل سفید مردم را ترغیب میکرد تا کالاهای کم کاربرد خود را به دیگران اهدا کنند. شعاری معروفی با عنوان “one man’s trash is another man’s treasure” به معنای “زباله یک فرد، گنج فرد دیگری است” که هنوز مورد استفاده قرار میگیرد نیز بر پایه همین نظریه و در جهت اقدامات خیریه توسط کلیسا مطرح شد.
فیل سفید در دنیای امروزی
مفهوم فیل سفید صرفا به برنامههای خیریه کلیسا محدود نشد و به تدریج در حوزههای مختلف به صورت کاربردی مورد استفاده قرار گرفت. به طور کلی اصطلاح فیل سفید در دنیای امروزی به داراییهایی اشاره میکند که کاربرد و فایدهی چندانی ندارند و برای نگهداری آن نیر باید هزینه زیادی انجام دهیم. اما با توجه عدم استفاده کافی و صرف هزینه زیاد، همچنان به نگهداری آن اصرار داریم.
نمونه اول
فرض کنیم شهر کوچکی تیم فوتبال نداشته باشد اما توسط یک فرد نیکوکار ورزشگاهی بزرگ و مجهز در آن ساخته شود. حال شهرداری برای نگهداری از این ورزشگاه باید افرادی را استخدام کند. مراقبت از چمن، صندلیها و بخشهای دیگر ورزشگاه نیز هزینههای دیگری بر دوش شهر میگذارد. شاید ورزشگاه در نگاه اول به صورت رایگان به شهرداری رسیده باشد اما در واقع کاربردی در این شهر ندارد. ضمنا هزینههای نگهداری از آن، باعث میشود که توسعه بخشهای مهمی از شهر با کمبود منابع مالی مواجه شود. به عنوان یک مثال عینی شرکت نفت و گاز اروندان در سال 1395 با بودجهای حدود 100 میلیارد در شهر خرمشهر ورزشگاهی ساخت. در سالهای اول پس از ساخت ورزشگاه، فینال جام حذفی در این مکان برگزار میشد. همچنین تیم فوتبالی در سطوح پایینتر مسابقات خود را در همین ورزشگاه برگزار میکرد. در همان زمان افتتاح این ورزشگاه بسیاری از افراد نسبت به ورزشگاه موضع مخالف داشتند و معتقد بودند که حتی هزینه نگهداری ورزشگاه نیز برای شهر خرمشهر دشوار است و بهتر بود این بودجه به بخش دیگری اختصاص مییافت. مسئولین شهر با دشواری فراوان تا چند سال هزینههای حفظ و نگهداری ورزشگاه را پرداخت کردند. اما به تدریج تیم فوتبال شهر نیز منحل شد و پس از آن مسئولین حتی از پس هزینههای مراقبت از ورزشگاه نیز برنیامدند. اینک این ورزشگاه به مخروبهای بی مصرف تبدیل شده است. در حالیکه در همان سال متولیان امر میتوانستند با سرمایهگذاری این مبلغ قابل توجه در شهر محروم خرمشهر، به توسعه بخشهای مهمتری بپردازند. پس مدیران هر سازمانی باید همواره به موضوع فیل سفید توجه داشته باشند تا در دام هزینههای آن گرفتار نشوند.
نمونه دوم
مثال دیگری از فیل سفید سرمایهگذاری در بازارهای مالی است. فرض کنید یک ارز دیجیتال یا سهام را با تصور بازدهی خریداری کردهاید. پس از مدتی کوتاه ارزش بنا به دلایل مختلف 20 درصد سقوط کرده است. بررسی و تحلیلها نشان میدهد که در آیندهای نزدیک این سهام سقوط بیشتری را تجربه میکند. اما چون تاکنون ضرر زیادی را در این سهام تجربه کردهاید، حاضر نیستید که با همین میزان ضرر آن را بفروشید و از ضررهای بیشتر جلوگیری کنید. مثلا سال 99 افراد زیادی با فروش منزل مسکونی، طلا و ماشین خود وارد بازار بورس شدند این افراد هنگامی که با کاهش ارزش سهام و دارایی خود روبهرو شدند به خاطر هزینهایی که بابت خرید سهام پرداخته بودند، حاضر به فروش سهام خود و جلوگیری از زیان بیشتر نشدند. نگهداری فیل سفید برای این افراد تبعات دردناک و ناگواری داشت. در برخی موارد حتی زندگی خانوادگی آنها از هم پاشید.
نمونه سوم
مثال سوم حاصل تجربه شخصی من است. چند سال قبل با موسسهای همکاری داشتم. این موسسه در زمان کرونا با توجه به رقابت بالا در فضای آنلاین، هزینه زیادی را صرف توسعه تیم نرمافزاری خود کرد. اما در واقع حجم کار نرمافزاری شرکت کمتر از افرادی بود که استخدام شده بودند. ادامه حضور این نفرات در شرکت هزینههای اضافی زیادی برای شرکت ایجاد کرد. این هزینهها باعث شد تا از توسعه در بخشهای مهم دیگری مانند بازاریابی صرف نظر شود. اما مدیرعامل شرکت حاضر نبود تا تیم نرمافزاری شرکت را کوچکتر نماید و همچنان با علاقه به نگهداری از فیل سفید خود میپرداخت. به مرور شرکت علیرغم تیم نسبتا قوی نرمافزاری، در فروش محصولات خود با چالشهایی روبهرو شد. طی سه سال کاهش فروش به قدری زیاد شد که نیمی از نفرات شرکت تعدیل نیرو شدند و همین حالا زمزمههای پایان فعالیت آن به گوش میخورد.
با فیلهای سفید چه کنیم؟
حتما تاکنون فهمیدهاید تکلیف ما در قبال فیلهای سفید زندگی چیست. اما یک مرحله قبل از آن نیز وجود دارد که لازم است به آن توجه داشته باشید. پیش از نابودی فیلهای سفید ابتدا باید آنها را بیابید. یافتن فیلهای سفید همیشه کار آسانی نیست! مثلا گاهی در روابطی قرار گرفتهاید که جز هزینه و چالش فایدهای برایتان ندارد. در واقع این رابطه یک فیل سفید است اما شخص شما نمیتواند آن را تشخیص دهد. در این موقعیت با توجه به هزینه و زمان زیادی که برای رابطه خود صرف کردهاید دلتان نمیآید از آن خارج شوید. حتی آن را فیل سفید نمیدانید.
گاهی چندین سال در حال گذران یک رشته تحصیلی هستید بیآنکه به آن علاقه داشته باشید. به خاطر انتظاری که دیگران از شما دارند و زمانی که صرف آن کردهاید همچنان روزهای طلایی زندگی خود را نیز به تحصیل در آن رشته مشغول خواهید شد. عاقبت زمانی متوجه فیل سفید تحصیل خود خواهید شد که فرصتی برای جبران وجود ندارد. در محیطهای کاری خود نمونههای زیادی از افرادی را دیدهام که در دوران تحصیل خود از یک فیل سفید مراقبت کردهاند. مثلا شخصی در رشته ادبیات به تحصیل پرداخته بود در حالیکه هیچ علاقهای به شعر خواندن یا مطالعه متون ادبی نداشت.
برای آن که در دام فیلهای سفید زندگی خود گرفتار نشوید، در بازههای زمانی مختلفی جنبههای گوناگون زندگی خود را بررسی کنید و ببینید اما زمان، انرژی و منابع مالی خود را در جای درستی صرف میکنید؟ گاهی کمک گرفتن از دیگران نیز بسیار مفید است. منظورم از دیگران افراد نزدیک و قابل اعتمادی هستند که با نگاهی متفاوت میتوانند فیلهای سفید ما را به خوبی تشخیص دهند. فقط اگر فیل سفید را به خوبی تشخیص دادید در رها کردن آن تردید نداشته باشید.
امیدوارم بتوانیم از شر فیلهای سفید زندگی رهایی یابیم…
